Con người có thể tự chữa bệnh bằng niềm tin

Con người có thể tự chữa bệnh bằng niềm tin

Chắc hẳn các bạn đều biết rằng tinh thần quan trọng như thế nào đối với một người đang có những tổn thương về thể chất.

Phần lớn chúng ta sử dụng thuốc và các thủ thuật y khoa để phục hồi sức khỏe, nhưng không phải lúc nào chúng cũng hiệu quả. Trong một số trường hợp, thứ có thể giúp chúng ta khỏi bệnh lại chính là niềm tin của chúng ta.

Nhưng chúng ta không tin một cách bừa bãi, có thứ giúp chúng ta thật sự tin rằng mình sẽ khỏi bệnh.

Có cả một lĩnh vực nghiên cứu, thực nghiệm khoa học dành riêng cho niềm tin này, đó gọi là giả dược. Có thể hiểu nôm na là thuốc giả, tất nhiên không phải là những loại thuốc đạo nhái trên thị trường có thể gây hại cho bạn.

Giả dược vốn là những loại thuốc không có dược tính hoặc những thủ thuật y khoa không thật sự tác động lên người bệnh, nhưng bằng một cơ chế nào đó lại cải thiện được tình trạng mà bệnh nhân đang mắc phải.

Và đôi khi, giả dược chỉ đơn giản là lời nói của bác sĩ. Thứ giúp người bệnh cải thiện được bệnh tình của họ đôi khi chính là niềm tin.

Vì sao lại như thế? Giả dược tác động thế nào đến bộ não của chúng ta?

Giả dược xuất hiện rất sớm từ thế kỷ 18. Trong tiếng Anh, giả dược được gọi là Placebo, bắt nguồn từ tiếng Latin I shall please, nghĩa là tôi sẽ khỏe.

Những viên giả dược thường có hình thức, màu sắc và mùi vị giống như một loại thuốc thật, chỉ có điều trong đó chúng ta không tìm được bất cứ hoạt chất nào.

Thành phần chủ yếu của giả dược là gulcocanxi, kialusopoliscaris, tinh bột ngô hoặc đường lên men, đều trung tính hoặc vô hại.

Dù thế, bằng một cơ chế nào đó, giả dược lại tạo ra hiệu ứng tích cực với người bệnh, có khả năng cải thiện bệnh tình của họ giống như là thuốc thật. Người ta gọi đó là hiệu ứng giả dược.

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Y Khoa Anh vào năm 2008 cho thấy rằng có đến 48% bác sĩ Đan Mạch tự nhận rằng mình đã chỉ định giả dược cho bệnh nhân ít nhất 10 lần trong 1 năm.

Một khảo sát tương tự ở Israel cho thấy có đến 60% bác sĩ đã kê đơn cho các bệnh nhân của mình, những người nhất quyết đòi phải sử dụng được thuốc thì mới yên tâm trở về nhà.

Cô giáo sư Robert Bachman, một chuyên gia về ung thư nổi tiếng người Anh từng nhận định rằng :

-Giả dược là loại thuốc đặc biệt có hiệu quả trên hầu hết các triệu chứng. Nó có tác dụng đối với khoảng 1 phần 3 tổng số bệnh nhân và hiệu quả trị liệu có khi lên đến 60%. Đây là loại thuốc có ít tác dụng phụ, không sợ quá liều, dễ thích nghi mà lại còn rẻ tiền.

Trong một nghiên cứu có tên What's Inplaceable? Who Knows?

Các nhà nghiên cứu đã xem xét hơn 150 thử nghiệm giả dược từ 4 tạp chí y khoa.

Kết quả cho thấy những viên giả dược to có tác dụng củng cố niềm tin với người bệnh nhiều hơn so với các viên nhỏ. 2 viên giả dược thì có tác dụng hơn 1, và viên con nhộng thì có tác dụng hơn viên nén.

Giả dược dạng thuốc tiêm thì có tác dụng hơn thuốc viên, vì người ta tin rằng tính xâm nhập của nó lớn hơn. Các nhà nghiên cứu thậm chí còn phát hiện ra rằng màu sắc của giả dược cũng có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của chúng.

Chẳng hạn, những viên giả dược có nhiều màu sắc có khả năng giảm đau tốt hơn các viên màu trắng.

Viên lang màu xanh giúp bọn người ngủ ngon hơn viên màu đỏ.

Viên xanh lá cây là lựa chọn tốt nhất cho bệnh rối loạn lo lâu.

Giả dược màu nóng như đỏ, vàng, cam thì có tác dụng kích thích mạnh.

Giả dược màu lạnh như xanh lam và xanh lục thì có tác dụng an thần mạnh.

Hiệu ứng giả dược cũng được quan sát với nhiều sự khác biệt trong các nền văn hóa khác nhau. Ví dụ, trong khi điều trị lóet dạ dày, giả dược được cho thấy sự hiệu quả ở Bắc Âu, đặc biệt là Đức, nhưng lại kém hiệu quả ở Brazil.

Ngược lại, giả dược điều trị tăng huyết áp thì có tác dụng thấp ở Đức so với nhiều nước khác.

Vậy, cơ thể chúng ta đã phản ứng thế nào khi gặp giả dược?

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta phải quay lại thời điểm chiến tranh thế giới thứ 2

khi hiệu ứng tuyệt vời của giả dược lần đầu tiên được quan sát của Henry Beecher, một bác sĩ tại đảo Harvard khi ông làm nhiệm vụ quân y trên chiến trường châu Âu. Trong trận đổ bộ ở bờ biển miền Nam Italy, quân Mỹ bị thương quá nhiều, cần nguồn một cung Morphin đặc biệt. Morphin là một dạng thuốc giảm đau liều mạnh, thường được sử dụng để điều trị những cơn đau nặng,

tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương nhằm giảm cảm giác đau đớn cho người bệnh.

Một y tá của Beacher đã buộc phải nói dối các thương binh rằng cô đang tiêm Morphin cho họ, trong khi đó chỉ là những ống tiêm chứa nước muối sinh lý.

Điều đáng ngạc nhiên ở đây, chỉ ngay sau đó, Beacher đã quan sát thấy có tới 40% số thương binh này cảm thấy được xoa dịu, những cơn đau của họ thực sự giảm xuống. Beacher đã đi đến một kết luận kinh điển rằng, kỳ vọng có thể ảnh hưởng sâu sắc đến các biện pháp trị liệu.

Đó là một trong những điều kiện giả dược hiệu quả.

Sau này, một giáo sư người Mỹ là Ted Capuch và các nhà nghiên cứu tại Đại học Harvard đã thiết kế thêm nhiều thử nghiệm khoa học về giả dược.

Kết quả cho thấy rằng hiệu ứng giả dược có thể giúp cải thiện một loạt chứng bệnh như trầm cảm, đau mãn tính, giảm đau cấp tính và giảm ho, rối loạn giấc ngủ, rối loạn cương dương, hội chứng ruột kích thích và mãn kinh, bệnh động kinh và Parkinson's.

Đặc biệt, giả dược có thể hoạt động như một loại thuốc giảm đau.

Nghiên cứu tổng hợp được đăng tải trên tạp chí hiệp hội tăng huyết áp Hoa Kỳ đã đưa ra một phái kết luận dựa trên các thử nghiệm lâm sàng.

Các bác sĩ đã đưa cho bệnh nhân tăng huyết áp một loại giả dược với thành phần là bột mì và bảo với họ rằng đây là thuốc hạ huyết áp. Các bệnh nhân ngay sau khi sử dụng đã nhận thấy những dấu hiệu ổn định rõ rệt.

Kết quả khẳng định rằng giả dược có tác dụng đáng kể trên huyết áp tâm thu và tâm trương khi so sánh với các loại thuốc thật sử dụng để điều trị huyết áp.

Hiệu ứng giả dược còn có kết quả cao đến nỗi nó hoàn toàn có thể gây ra cảm giác quá liều.

Theo một nghiên cứu tổng hợp trên tạp chí Front Psychiatry một bệnh nhân uống 29 viên giả dược không có hoạt chất để tự tử. Anh ấy đã suýt chết với các triệu chứng như hạ huyết áp, tim đập mạnh, và thở gấp, hệt như các triệu chứng quá liều của thuốc thật.

Ngoài thuốc, các thủ thuật giả dược cũng thật sự đánh lừa các bệnh nhân.

Các bác sĩ đã thực hiện các cuộc phẫu thuật giả cho các bệnh nhân đau lưng và khớp gối. Trước khi vào phòng mổ, họ yêu cầu bệnh nhân nhịn ăn và thực hiện các xét nghiệm như bình thường. Sau đó, bệnh nhân được gây mê.

Đến khi tỉnh lại, họ sẽ được cho xem video phẫu thuật của một bệnh nhân khác.

Và nếu họ không bị gây mê, các bác sĩ sẽ diễn một vở kịch hoàn hảo, khiến bệnh nhân thật sự tin vào ca phẫu thuật.

Họ vẫn rạch da của bệnh nhân, thực hiện các thao tác trình diễn, tạo ra các âm thanh như một cuộc phẫu thuật thật. Sau đó, họ khâu vết mổ lại như cũ và không thực sự can thiệp gì.

Nghiên cứu trên tạp trí y khoa BMG năm 2014 đã cho thấy 3 phần 4 các ca phẫu thuật giả dược thực sự mang lại lợi ích cho bệnh nhân.

Đó là những ca phẫu thuật điều trị đau cột sống, trào ngược dạ dày thực quản, Parkinson's, đau bụng kinh niên. 50% trong số đó giả dược hoạt động tương đương với phẫu thuật thật.

Trước những hiệu quả rõ ràng của giả dược như vậy, Ted Capuch đã nhấn mạnh rằng :

-Kỳ vọng là một hình thức chữa bệnh của tâm trí. Nó giống như là nếu bạn nghĩ bạn khỏi bệnh thì bạn sẽ mong đợi việc đó, bạn nghĩ mình sẽ khỏi bệnh nếu uống viên thuốc đó, rồi mọi thứ xảy ra như vậy thật.

Sau xuất hiện đáng kinh ngạc của Henry Beecher, các nhà khoa học đã mất nhiều năm để tìm kiếm cơ chế sinh học, đằng sau hiệu ứng giả dược.

Nút thắt chỉ được gỡ vào năm 1974, sau khi hai nhà khoa học người Mỹ, là Rabbi Simatov và Solomon Snyder, phát hiện ra edofin, một chất được tiết ra trong tuyển yên của não bộ, có thể tạo ra hiệu ứng giảm đau và hưng phấn, giống với morphin. Khám phá này dẫn đến một giả thuyết mới lạ cho hiệu ứng giả dược,

đó là não bộ có thể tự sản sinh ra thuốc.

Ở đây thuốc là các chất dẫn truyền thần kinh như edofin, dopamine.

Năm 1978, ba nhà khoa học đến từ Đại học California là John Levin, Newton Gordon và Howard Fields đã quyết định điều tra khả năng giảm đau của hiệu ứng giả dựng bởi Edolfin. Họ thiết kế một ma trận hai thử nghiệm bù đôi liên tiếp trên một nhóm bệnh nhân mới nhổ răng. Tất cả được chia ngẫu nhiên thành ba nhóm nhỏ.

Nhóm số 1 nhận được một liều móc phin giảm đau

Nhóm 2 là một mũi tiêm nước muối vô hại

Và nhóm 3 là những người được tiêm một loại thuốc đặc biệt có thể làm tăng cơn đau thay vì giảm

Sau mũi tiêm đầu, nhóm 1 sử dụng móc phin thật. Và nhóm số 3 được bí mật loại ra khỏi thí nghiệm. Trong nhóm số 2, những người đáp ứng với giả dược không có cảm giác đau được lọc ra một nhóm. Còn lại những người không đáp ứng với giả dược nghĩa là họ vẫn cảm thấy đau sau khi tiêm nước muối, được chọn ra một nhóm khác.

Các nhà khoa học tiếp tục tiêm thêm một liều Naloxone cho nhóm số 2. Naloxone là hợp chất được phát triển để ngăn quá liều móc phin nhưng cũng có tác dụng chặn edofin trong não bộ.

Kết quả là những người đáp ứng với giả dược lập tức cảm thấy xuất hiện cơn đau răng. Trong khi đó, nhóm không đáp ứng giả dược, lại không thấy cơn đau của họ tăng thêm.

Điểm đáng chú ý là mức độ đau trên thang đo dự báo của những người đáp ứng với giả dựa cao đúng với mức của những người không đáp ứng giả dược.

Nói một cách dễ hiểu thì nhóm số 2 có những người không hề cảm thấy đau là do não bộ của họ đã tự tiết ra edolfin để giảm đau. Thế nên khi được tiêm thêm Naloxone làm ức chế edolfin thì họ lập tức cảm thấy cơn đau trở lại.

Còn những người từ đầu đã không đáp ứng giả dược thì được ức chế edolfin cũng không có tác dụng với họ. Vì thế, E-Dolfin được cho là có vai trò rất lớn cho hiệu ứng giả dược.

Nhóm tác giả nghiên cứu cũng khẳng định rằng, những dữ liệu thu được từ nghiên cứu cho thấy kết quả khớp với giả thuyết đặt ra ban đầu.

Đó là sự giải phóng E-Dolfin chính là trung gian của hiệu ứng giảm đau do giả dược gây ra. Thí nghiệm này đã cung cấp bằng chứng về mặt hóa học đầu tiên cho hiệu ứng giả dược và cho thấy giả dược có thể có tác dụng tương đương với một liều từ 6-8mg morphin. Đồng thời, đây cũng là một trong những thí nghiệm tiên phong vén tấm màn bí ẩn có hiệu ứng giả dược.

Thế nhưng, chúng ta vẫn cần một lời giải thích rõ ràng hơn dựa trên khoa học chính thống về việc hiệu ứng giả dược đã có những ảnh hưởng cụ thể lên não bộ con người như thế nào.

Câu trả lời nằm trong nghiên cứu của giáo sư Ted Capuch và các nhà khoa học khác khi nhìn vào ảnh chụp cộng hưởng từ và chụp cắt lớp của não bộ, giả dược kích hoạt những vùng não của người sử dụng tương tự thuốc thật.

Tiến bộ trong phương pháp chụp ảnh y tế đã tiết lộ hiệu ứng giả dược, đã kích thích các yếu tố sinh hóa và một số con đường thần kinh trong não bộ.

Chẳng hạn, một nghiên cứu năm 2002 đang trên tạp chí Trends in Neuroscience, cho thấy giả dược có thể kích hoạt vùng vân trong não bộ bệnh nhân Parkinson's,

khiến lượng hóc môn dopamine tiết ra tăng 200% tương ứng với một liều 250 levadopa, một loại thuốc điều trị cho bệnh nhân Parkinson's, và điều này giúp họ giảm triệu chứng giun và khôi phục lại vận động. Và giả dược đã làm được điều đó.

Như vậy, hiệu ứng giả dược có thể được giải thích bằng cơ chế sinh hóa trong não bộ, với sự tham gia của các chất dẫn truyền thần kinh như edolfin và dopamine.

Và điều này đã được chứng minh bằng nhiều nghiên cứu khoa học cụ thể .

Giả dược thực sự có tác dụng với một loạt căn bệnh và triệu chứng như đau mãn tính, cơn bốc hỏa, mệt mỏi, dị ứng, viêm khớp, lo lắng và trầm cảm.

Thế nhưng giả dược không phải là ma dược, nó sẽ không giúp thu nhỏ khối u lại, nó cũng sẽ không khiến người mù nhìn thấy.

Nếu bạn bị bại liệt, giả dược sẽ không giúp bạn đứng dậy và đi lại được. Đây là trích lời Ted Capuch.

-Giả dược không chữa đức bệnh tiểu đường và không khiến huyết áp của bạn hạ xuống trong bóng 15 phút. Giả dược chỉ trở nên hữu ích khi các bác sĩ đã sử dụng đủ hết các loại thuốc có sẵn và tốt nhất cho bệnh nhân nhưng căn bệnh của họ vẫn không cải thiện.

Như vậy, giả dược hiện chỉ nên là thứ vũ khí và công cụ cuối cùng trong kho dự trù của các bác sĩ. Tuy nhiên, khi các bệnh nhân được kê đơn sử dụng giả dược, hiệu ứng giả dược mang đến được ví như lời nói dối ngọt ngào, đồng thời cũng bị nhiều người lên án vì đây chỉ là sự lừa dối trực tiếp đến bệnh nhân.

Để công nhận giả dược và để giả dược được biết đến một cách trung thực và tích cực hơn. Nghiên cứu của giáo sư Ted, đăng trên tạp chí PLOS One năm 2010, đã mở ra một hướng nghiên cứu hoàn toàn mới được gọi là giả dược nhãn mở.

Trong đó, bệnh nhân được thông báo rằng họ nhận giả dược, chứ không phải là một loại thuốc thực sự. Đây là sự trung thực tuyệt đối với bệnh nhân.

Nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng nhỏ trên 80 bệnh nhân mắc chứng ruột kích thích. Trong đó, một nửa sẽ được cho uống giả dược và được thông báo đó chỉ là giả dược, một nửa còn lại thì không nhận được điều trị.

Kết quả cho thấy giả dược vẫn có tác dụng.

Hay mới đây, vào tháng 2 năm 2021, nghiên cứu mở rộng của giả dược nhãn mở trên tạp chí PEN có các bệnh nhân mắc chứng rối loạn ruột kích thích.

Kết quả cho thấy là giả dược nhãn mở vẫn có tác dụng với 70% bệnh nhân và 12% bệnh nhân trong số đó cho thấy có tác dụng vượt trội trong việc giảm nhẹ triệu chứng ruột kích thích.

Đây thực sự là một kết quả khá quan, vượt qua bản chất lừa dối ban đầu của giả dược mà tập trung vào những hiệu ứng mà nó có thể mang lại.

Tóm lại, hiệu ứng giả dược được lý giải trên góc độ khoa học chính thống là do não giải phóng những chất dẫn truyền thần kinh như edolfin và dopamine.

Tuy nhiên, làm sao não bộ chúng ta lại có thể phản ứng với niềm tin theo một cách kỳ diệu như thế?

Những gì chúng ta biết về bản thân mình vẫn còn quá ít so với những điều phi thường nó có thể tạo nên.