Lạm dụng thuốc và nguy cơ tàn phá thận: Cảnh báo từ thực tế

Lạm dụng thuốc và nguy cơ tàn phá thận: Cảnh báo từ thực tế

Podcast

Mở đầu: Những câu chuyện đau lòng

Vân, 27 tuổi, từng mơ ước có vóc dáng thon gọn để tự tin hơn trong công việc. Cô quyết định sử dụng viên uống giảm cân được quảng cáo rầm rộ trên mạng xã hội, mua từ một người quen. Chỉ sau vài tuần, Vân bắt đầu cảm thấy mệt mỏi, mắt sưng phù, và cơ thể nặng nề. Kết quả xét nghiệm tại bệnh viện khiến cô bàng hoàng: chức năng thận suy giảm nghiêm trọng, hậu quả của việc sử dụng sản phẩm không rõ nguồn gốc chứa chất lợi tiểu mạnh.

Cách đó không xa, Nhung, 30 tuổi, đối mặt với tình trạng còn nghiêm trọng hơn. Sau thời gian dài tự ý dùng thuốc giảm đau, kháng sinh và thuốc Bắc không rõ thành phần, Nhung được chẩn đoán suy thận mạn tính, với chức năng thận chỉ còn 8%. Giờ đây, cô phải đối mặt với việc lọc máu định kỳ, thậm chí cân nhắc ghép thận để duy trì sự sống.

Những câu chuyện như của Vân và Nhung không phải cá biệt. Theo bài báo trên VnExpress ngày 6/7/2025, lạm dụng thuốc và thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc đang trở thành “sát thủ thầm lặng” đối với thận – cơ quan quan trọng nhưng dễ bị tổn thương nếu sử dụng thuốc sai cách.

Thực trạng đáng báo động

Thận đóng vai trò như một “nhà máy lọc” của cơ thể, loại bỏ chất độc, điều hòa nước và điện giải. Tuy nhiên, tổn thương thận thường tiến triển âm thầm, chỉ được phát hiện khi đã ở giai đoạn nặng. Theo bác sĩ Nguyễn Văn Thanh từ Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, các loại thuốc giả, thực phẩm chức năng chứa chất cấm hoặc lạm dụng thuốc giảm đau, kháng sinh là nguyên nhân hàng đầu gây suy thận cấp và mạn tính.

Cụ thể, các sản phẩm giảm cân không rõ nguồn gốc thường chứa sibutramine (chất cấm gây tăng huyết áp, nhịp tim) hoặc phenolphthalein (chất nhuận tràng gây rối loạn điện giải). Một số chế phẩm Đông y hoặc thuốc Bắc thậm chí bị pha trộn corticoid, dẫn đến tổn thương thận chỉ sau vài tháng sử dụng. Nghiên cứu được công bố trên Journal of Nephrology (2020) chỉ ra rằng lạm dụng thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) như ibuprofen hoặc diclofenac có thể làm giảm lưu lượng máu đến thận, gây suy thận cấp ở 5-10% bệnh nhân sử dụng kéo dài [1].

Ngoài ra, các sản phẩm chứa chất lợi tiểu mạnh khiến cơ thể mất nước nghiêm trọng, làm tăng nồng độ chất độc trong máu, gây áp lực lên thận. Theo Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), sibutramine đã bị cấm từ năm 2010 do nguy cơ gây tổn thương gan, thận và tim mạch [2]. Tuy nhiên, chất này vẫn xuất hiện trong nhiều sản phẩm giảm cân tại Việt Nam, như cảnh báo của Bộ Y tế.

Vì sao lạm dụng thuốc lại phổ biến?

Thực trạng lạm dụng thuốc tại Việt Nam phản ánh nhiều vấn đề xã hội và y tế:

1.     Tâm lý sính ngoại và thiếu thông tin: Nhiều người tin vào quảng cáo “giảm cân thần tốc” hoặc “chữa bệnh nhanh” trên mạng xã hội, đặc biệt là các sản phẩm không qua kiểm định. Theo khảo sát của Bộ Y tế năm 2023, hơn 60% người tiêu dùng mua thực phẩm chức năng qua mạng mà không kiểm tra số đăng ký lưu hành.

2.     Thiếu kiểm soát thị trường dược phẩm: Mặc dù Bộ Y tế đã tăng cường kiểm tra, các sản phẩm giả, kém chất lượng vẫn len lỏi vào thị trường, đặc biệt qua các kênh bán hàng online hoặc người quen.

3.     Thói quen tự ý dùng thuốc: Nhiều người, như trường hợp của Nhung, tự ý sử dụng thuốc giảm đau (Paracetamol, Efferalgan), kháng sinh hoặc thuốc Đông y mà không có chỉ định y khoa. Theo The Lancet (2021), lạm dụng kháng sinh không kê đơn góp phần làm tăng tỷ lệ suy thận ở các nước đang phát triển [3].

Hậu quả khôn lường

Suy thận không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống mà còn gây gánh nặng tài chính lớn. Theo thống kê từ Hội Thận học Việt Nam, chi phí điều trị suy thận mạn (lọc máu hoặc ghép thận) có thể lên đến hàng trăm triệu đồng mỗi năm. Hơn nữa, tổn thương thận thường không hồi phục, buộc bệnh nhân phụ thuộc vào các phương pháp điều trị suốt đời.

Ngoài suy thận, lạm dụng thuốc còn gây ra các vấn đề khác như tổn thương gan, rối loạn tiêu hóa, và suy giảm miễn dịch. Trường hợp của Vân cho thấy ngay cả người trẻ, khỏe mạnh cũng có thể trở thành nạn nhân nếu không cẩn trọng.

Giải pháp bảo vệ sức khỏe

Để tránh rơi vào vòng xoáy của lạm dụng thuốc, người dân cần thực hiện các biện pháp sau:

·  Tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ: Trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc hay thực phẩm chức năng nào, cần có chỉ định y khoa, đặc biệt với các nhóm nguy cơ cao như trẻ em, người cao tuổi, hoặc người có bệnh lý nền.

·  Kiểm tra nguồn gốc sản phẩm: Chỉ mua thuốc và thực phẩm chức năng tại các nhà thuốc uy tín, có số đăng ký lưu hành do Bộ Y tế cấp. Tránh các sản phẩm quảng cáo “thần dược” trên mạng xã hội.

·  Tuân thủ liều lượng và thời gian sử dụng: Không tự ý kéo dài hoặc tăng liều thuốc, đặc biệt với thuốc giảm đau và kháng sinh.

·  Tăng cường lối sống lành mạnh: Uống đủ nước, ăn uống cân bằng, và tập thể dục đều đặn giúp giảm áp lực lên thận và tăng cường sức khỏe tổng thể.

Bác sĩ Thanh nhấn mạnh: “Thận là cơ quan không thể thay thế. Một quyết định sai lầm trong việc dùng thuốc có thể khiến bạn trả giá bằng cả cuộc đời.”

Kết luận

Lạm dụng thuốc và thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc đang trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là chức năng thận. Những câu chuyện như của Vân và Nhung là hồi chuông cảnh tỉnh, nhắc nhở mỗi người cần cẩn trọng hơn trong việc sử dụng thuốc. Với sự hỗ trợ từ bác sĩ, dược sĩ và ý thức tự bảo vệ sức khỏe, chúng ta có thể tránh được những “viên thuốc âm thầm tàn phá thận”.

Nguồn tham khảo

1.     Lucas, G. N., et al. (2020). “Nonsteroidal anti-inflammatory drugs and acute kidney injury.” Journal of Nephrology, 33(5), 897-904.

2.     FDA. (2010). “Sibutramine: Market Withdrawal Due to Risk of Serious Cardiovascular Events.” U.S. Food and Drug Administration.

3.     Laxminarayan, R., et al. (2021). “Antibiotic resistance in developing countries.” The Lancet, 398(10304), 1054-1066.

4.     VnExpress. (6/7/2025). “Những viên thuốc âm thầm tàn phá thận.” Sức khỏe.

https://vnexpress.net/nhung-vien-thuoc-am-tham-tan-pha-than-4909997.html